22 maart 2016 is de datum die een heel land op pijnlijke wijze heeft getekend. België werd geconfronteerd met de gruwel van ongekende terroristische aanslagen op zijn grondgebied. Deze aanslagen hebben een diepe indruk achtergelaten op de nationale inlichtingen- en veiligheidsdiensten en hebben de samenwerking tussen de verschillende diensten versterkt.
Op deze trieste verjaardag gaan al onze gedachten opnieuw uit naar de slachtoffers, hun naasten en hun families, naar al diegenen die in hun lichaam en in hun geheugen getekend zijn door de blinde wreedheid.
In de afgelopen tien jaar kon de ADIV, samen met haar partners, talloze aanslagen voorkomen, maar helaas zijn de inlichtingen- en veiligheidsdiensten van ons land er niet in geslaagd die van 2016 in Brussel te vermijden.
Een parlementaire onderzoekscommissie over de aanslagen heeft een reeks tekortkomingen aan het licht gebracht en talrijke aanbevelingen gedaan. De inlichtingen- en veiligheidswereld is sindsdien sterk geëvolueerd in haar strijd tegen terrorisme, en dit op verschillende niveaus.
Wat meer specifiek de twee inlichtingendiensten betreft, de Staatsveiligheid (VSSE) en de Algemene Dienst voor Inlichtingen en Veiligheid (ADIV), is de samenwerking sterk versterkt door de oprichting, in 2019, van een Gemeenschappelijk Platform voor Terrorismebestrijding (PF CT), dat de gezamenlijke huisvesting van medewerkers van beide diensten mogelijk maakt.
In 2024 is dit platform vervolgens geëvolueerd naar een platform dat zich bezighoudt met zowel terrorismebestrijding als de bestrijding van extremisme, zowel op religieus als ideologisch vlak. Dit PF CECT, dat bestaat uit medewerkers van beide diensten, maakt een volledige uitwisseling van informatie, gezamenlijke analyses en een systematische verspreiding van analyseproducten naar onze partners mogelijk, waaronder met name de Federale Politie, het OCAD en het NCCN. Via dit PF CECT wordt gezorgd voor een gezamenlijke vertegenwoordiging van beide diensten in nationale en internationale fora. Deze ontwikkeling maakt van dit gezamenlijke platform de hoeksteen van de strijd tegen terrorisme en extremisme in België.
De directies van beide diensten komen om de zes weken bijeen in de vorm van een opvolgingscomité om dringende kwesties te bespreken of om de verschillende samenwerkingsverbanden te evalueren. Elke dienst heeft een verbindingsfunctionaris naar de andere dienst gestuurd om de verbinding te leggen wanneer dat nog nodig is.
Op het gebied van digitalisering hebben de VSSE en de ADIV onlangs een memorandum van overeenstemming ondertekend om een gemeenschappelijk beleid op het gebied van informatietechnologieën vast te stellen. Het doel is onder meer een koppeling van de ICT-omgevingen en de gezamenlijke aankoop van apparatuur.
De twee inlichtingendiensten hebben ook gezamenlijke voorstellen gedaan voor de aanpassing van hun organieke wet. Dit heeft geleid tot een uitbreiding van hun wettelijke bevoegdheden, met name meer mogelijkheden voor het verzamelen van informatie. In 2026 beoogt een nieuw wetsvoorstel onder meer extra mogelijkheden te bieden voor disruptieve interventies om bedreigingen, met name in de cyberruimte, effectiever te kunnen tegengaan.
De samenwerking tussen de ADIV en de Federale Politie is eveneens versterkt door de aanstelling van een verbindingsofficier, waardoor de uitwisseling tussen beide diensten wordt bevorderd. Onder de verschillende bestaande synergieën kunnen we het delen van opleidingen, het uitwisselen van goede praktijken en de talrijke vormen van technische bijstand van de ADIV ten voordele van de Politie noemen. In dit kader werd in 2024 een samenwerkingsprotocol ondertekend met het Cyber Command.
De oprichting van dit Cyber Command binnen de ADIV is niet uitsluitend gericht op cyberveiligheid. Het heeft ook tot doel de mogelijkheden van de cyberspace te benutten om de activiteiten van kwaadwillende actoren die de veiligheid van België en zijn onderdanen bedreigen, beter op te sporen.
Deze capaciteitsuitbreiding, die OSINT (Open Source Intelligence), SOCMINT (Social Media Intelligence) en IT-gegevensverzameling omvat, versterkt de ADIV en daarmee de hele Belgische inlichtingengemeenschap door een geavanceerd technisch onderdeel toe te voegen.
De uitwisseling van gevoelige informatie tussen de verschillende nationale diensten wordt bovendien vergemakkelijkt door het BSC (Belgian Secure Communications). De directe toegang tot de databanken van de veiligheidsdiensten door de twee inlichtingendiensten draagt eveneens bij tot een efficiëntere uitwisseling van informatie.
Tot slot moeten sommige uitdagingen die in het onderzoeksrapport aan bod komen, nog worden aangepakt. Op het vlak van rekrutering bijvoorbeeld is er een gunstige evolutie opgetreden, maar we zijn nog steeds op zoek naar specifieke profielen.
We zijn ons terdege bewust van onze verantwoordelijkheid en versterken dagelijks, samen met al onze nationale en buitenlandse partners, onze informatiepositie. En we zetten al onze energie en vastberadenheid in om te voorkomen dat een dergelijk drama zich opnieuw op ons grondgebied voordoet.
